Bảng điện hoặc tủ điện thường xuất hiện một mạng lưới dây điện nhiều màu sắc, giúp người vận hành dễ dàng nhận biết tính chất của các loại dây, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình sử dụng. Cùng Etinco tìm hiểu về những quy ước và ý nghĩa của màu dây điện trong bài viết sau.
Tại sao cần mã hóa màu dây điện?
Đảm bảo an toàn điện
Màu dây điện là cách phân biệt tính chất của các loại dây điện nhanh chóng và an toàn nhất. Điều này cực kỳ quan trọng đối với người sử dụng còn thiếu kiến thức về điện khi chỉ cần quan sát bảng điện cũng có thể nhận diện các màu dây nổi bật như đỏ, đen, cam, xanh… đều tiềm ẩn nguy cơ giật điện. Đối với các kỹ sư điện, màu dây điện còn cho biết dòng điện đang di chuyển trong mạch điện như thế nào.
Ngoài ra, việc phân biệt được dây pha, dây trung tính hay dây nối đất thông qua màu sắc cũng hạn chế được tình trạng đấu nối chéo khiến các thiết bị điện hoạt động không bình thường, có nguy cơ gây ra các sự cố điện.
Giảm thời gian “chết” của hệ thống
Bất kỳ hệ thống điện nào, chỉ cần đấu nối nhầm dây đều có thể gây mất điện đột ngột, ảnh hưởng đến các hoạt động sinh hoạt, sản xuất, nhất là trong các nhà xưởng, khu công nghiệp, thời gian “chết” của dây chuyền, máy móc liên quan trực tiếp đến hiệu suất và doanh thu.
Bảng màu dây điện tạo ra hệ thống nhận dạng đáng tin cậy, giúp đẩy nhanh quá trình phát hiện sự cố, sửa chữa hoặc bảo trì mạng điện, đặc biệt là hạn chế được tình trạng cắt nhầm hay đấu nối nhầm dây, đảm bảo mạch điện được kết nối đúng cách, đúng kỹ thuật.
Tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế
Tôn trọng và tuân thủ quy chuẩn về màu dây điện của từng quốc gia, khu vực là điều kiện tiên quyết để vận hành hệ thống điện hiệu quả và an toàn, đồng thời hạn chế được các yếu tố rủi ro liên quan đến pháp lý.
Bảng màu dây điện phổ biến nhất
Việc mã hóa màu sắc có sự khác nhau ở một số quốc gia, khu vực nhất định. Tuy nhiên, các màu sắc cơ bản của dây điện vẫn được tôn trọng theo tiêu chuẩn quốc tế phổ biến. Cụ thể, bảng màu dây điện thường có các màu phổ biến như sau:
| Loại màu dây điện | Hình tham chiếu | Ý nghĩa |
| Màu đen |  |
Luôn được sử dụng để biểu thị cho dây nóng, có chức năng truyền tải điện đến công tắc và ổ cắm của tất cả hệ thống điện, đồng thời kết nối công tắc với tải điện. Không được dùng dây đen để kết nối với dây trung tính hoặc dây tiếp địa. |
| Màu đỏ |  |
Ký hiệu của dây nóng thứ cấp trong mạng điện 220V. Dây đỏ được sử dụng để kết nối đầu báo khói cho hệ thống điện tòa nhà hoặc công tắc điện gắn tường của quạt trần, ổ cắm điện cho các thiết bị tiêu thụ điện công suất lớn. Trong mạch điện, có thể đấu nối 2 dây đỏ với nhau hoặc dây đỏ với dây đen. |
| Màu xanh hoặc màu vàng | 
|
Ký hiệu của dây nóng nhưng ít được sử dụng trong hệ thống ổ cắm, công tắc thông thường mà được tìm thấy trong ống dẫn của các thiết bị cắm điện như biển hiệu quảng cáo, ổ cắm kết hợp công tắc đèn... |
| Màu trắng hoặc xám |  |
Biểu thị cho dây trung tính, có chức năng cân bằng các pha trong mạng điện 3 pha và làm kín mạch điện của mạng điện 1 pha. Dây trung tính được khuyến cáo là luôn có khả năng mang điện nên không được tiếp xúc trực tiếp trong mọi tình huống. |
| Màu xanh lá cây hoặc xanh lá sọc vàng | 
|
Ký hiệu của dây nối đất, được kết nối với vỏ kim loại của thiết bị để truyền dẫn dòng điện dư thừa, rò rỉ xuống đất. |
| Màu đồng |  |
Ký hiệu của dây nối đất bằng đồng trần, không có vỏ bọc cách điện. Dây này thường được kết nối với ổ cắm, công tắc hoặc vỏ kim loại của thiết bị và đất. |
| Màu trắng có sọc đỏ hoặc đen | 
|
Ký hiệu của dây nóng, không phải dây trung tính. Màu dây điện này có thể không phổ biến nhưng vẫn xuất hiện trong một số ổ cắm 240V, đóng vai trò là dây nóng thứ 2 bên cạnh dây đỏ. |
Quy ước màu dây điện theo tiêu chuẩn IEC
Quy ước về bảng màu dây điện của Ủy ban Kỹ thuật điện Quốc tế (IEC) có tính quy phạm trên toàn thế giới, nhằm tạo một chuẩn mực thống nhất mang tên Tiêu chuẩn IEC 60445 (đã sửa đổi vào năm 2010) giữa các khu vực, quốc gia, đặc biệt là ở Châu Âu. Quy ước này quy định bảng màu dây điện như sau:
Đối với dòng điện xoay chiều AC
IEC quy ước: Dây tiếp địa có màu xanh lá hoặc vàng; dây trung tính có màu xanh dương. Riêng màu của dây pha sẽ có sự khác nhau giữa dòng điện 1 pha và 3 pha.
- Điện 1 pha: Dây pha có màu đen hoặc nâu
- Điện 3 pha: Pha 1 có màu nâu, Pha 2 có màu đen và Pha 3 là màu xám.
Đối với dòng điện một chiều DC
- Dòng điện dương: Màu nâu
- Dòng điện âm: Màu xanh dương - xám
- Dòng tiếp đất: Màu xanh lá - vàng.
Quy ước màu dây điện theo NEC
NEC (Bộ luật Điện quốc gia) là bộ luật đầu tiên trên thế giới tham chiếu cho mã màu dây điện, được ban hành vào năm 1928. Ngày nay, Hoa Kỳ vẫn chủ yếu tuân thủ các quy ước về màu dây điện của NEC thay vì các Tiêu chuẩn quốc tế hiện hành.
NEC quy định:
Nguồn điện xoay chiều (áp dụng cho điện áp 120, 208 hoặc 240V của điện dân dụng và điện áp 277 - 480V của điện công nghiệp)
| Loại dây | Điện dân dụng | Điện công nghiệp |
| Dây trung tính | Màu trắng | Màu xám |
| Dây tiếp địa | Màu xanh lá cây, xanh lá cây có sọc vàng hoặc dây đồng trần | Màu xanh lá cây, xanh lá cây có sọc vàng hoặc dây đồng trần |
| Dây pha | Pha 1: Màu đen
Pha 2: Màu đỏ Pha 3: Màu xanh |
Pha 1: Màu nâu
Pha 2: Màu cam Pha 3: Màu vàng |
Nguồn điện một chiều (được sử dụng trong đèn pin, ô tô, điện thoại di động, pin mặt trời…)
- Cực dương: Màu đỏ
- Cực âm: Màu đen
- Dây nối đất: Màu trắng hoặc xám
Quy ước màu dây điện theo Vương quốc Anh
Mã hóa màu sắc dây điện tại Vương quốc Anh được quy định tại Tiêu chuẩn BS 7671 - Quy chuẩn về Hệ thống dây điện, đã có sự sửa đổi vào năm 2006 để hài hòa hơn với các quy ước màu dây điện áp dụng ở Châu Âu.
Dưới đây là bảng màu dây điện quy chuẩn của Anh:
| Loại dây điện | Màu sắc mới | Màu sắc cũ |
| Dây dẫn điện
|
||
| Dây pha | Màu nâu | Màu đỏ |
| 2 pha còn lại có màu vàng và xanh | ||
| Dây trung tính | Màu xanh | Màu đen |
| Dây tiếp địa | Màu xanh lá cây hoặc vàng | |
| Cáp điện
|
||
| Dây pha | Pha 1: Màu nâu
Pha 2: Màu đen Pha 3: Màu xám |
|
| Dây trung tính | Màu xanh | |
| Dây nối đất | Màu xanh lá cây | |
| Phích cắm
|
||
| Dây pha | Màu nâu | |
| Dây trung tính | Màu xanh da trời | |
| Dây tiếp địa | Màu vàng hoặc xanh lá cây | |
Quy ước màu dây điện tại Canada
Bộ luật Điện lực (CEC) đảm nhận nhiệm vụ quy định tiêu chuẩn mã màu dây điện áp dụng tại lãnh thổ của Canada. Trong đó, tiêu chuẩn cho hệ thống màu dây điện xoay chiều khá tương đồng với tiêu chuẩn của Hoa Kỳ, gồm:
- Dây pha: Pha 1 màu đỏ, Pha 2 màu đen, Pha 3 màu xanh lam
- Dây trung tính: Màu trắng
- Dây nối đất: Màu xanh lá cây sọc vàng.
Quy ước màu dây điện theo Điện lực Việt Nam
Tại Việt Nam, bảng màu dây điện do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) quy ước dựa trên cơ sở tiêu chuẩn IEC. Tiêu chuẩn Việt Nam quy định màu dây điện như sau:
Dòng điện 1 pha
- Dây pha: Màu đỏ
- Dây trung tính: Màu đen, xanh, trắng
Dòng điện 3 pha
- Dây pha: Pha 1 màu đỏ, Pha 2 màu trắng hoặc vàng, Pha 3 màu xanh dương
- Dây trung tính: Màu đen
- Dây nối đất: Màu xanh lá sọc vàng.
Cách nhận biết dây điện âm dương
Việc phân biệt dây điện âm dương đặc biệt quan trọng đối với những người chưa có kinh nghiệm hoặc thiếu kỹ năng, kiến thức về điện nhằm đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng thiết bị điện hoặc đấu nối dây điện đơn giản.
Dưới đây là cách nhận biết dây điện âm dương qua màu sắc.
| Tiêu chí | Dây điện âm (dây trung tính) | Dây điện dương (dây pha) |
| Màu sắc | Trắng, đen, xanh dương | Đỏ, nâu, đen, xám |
| Chức năng |
Dây âm có vai trò là dây dẫn trở về nguồn điện, giúp cân bằng các pha trong điện 3 pha và khép kín mạch điện trong điện 1 pha. Lý thuyết, điện âm không mang điện nhưng các chuyên gia khuyến cáo phải luôn coi dây âm như dây dương, tức là có khả năng gây giật điện trong bất kì tình huống thiếu an toàn nào |
Dây dương có nhiệm vụ truyền dẫn dòng điện đến các thiết bị điện. Dây dương thường có dòng điện, điện áp cao nên có nguy cơ chập cháy, điện giật, nguy hiểm cho hệ thống và con người |
Câu hỏi thường gặp về màu dây điện
Câu hỏi 1: Dây điện màu trắng là âm hay dương?
Trả lời: Theo tiêu chuẩn màu dây điện, màu trắng biểu thị dây điện âm, hay còn gọi là dây trung tính.
Câu hỏi 2: Dây điện đỏ là âm hay dương?
Trả lời: Tiêu chuẩn màu dây điện quy định, màu đỏ là màu đặc trưng của dây dương - dây pha luôn mang điện và tiềm ẩn nguy hiểm.
Câu hỏi 3: Màu dây điện trong điện dân dụng và công nghiệp có khác nhau không?
Trả lời: Có. Hệ thống điện dân dụng thường tuân thủ theo tiêu chuẩn mã màu của điện 1 pha. Hệ thống điện công nghiệp sử dụng tiêu chuẩn mã màu của điện 3 pha với các màu bổ sung để quản lý tải điện được hiệu quả hơn.
Hy vọng với kiến thức tổng hợp về bảng màu dây điện trên đây, bạn có thể nhận biết và kết nối dây điện cơ bản tại nhà. Các kiến thức khác về dây cáp điện, chúng tôi thường xuyên cập nhật tại: https://etinco.titanweb.vn/tin-tuc/kien-thuc/kien-thuc-day-cap-dien/. Mời bạn theo dõi.
